Medan

Layli Long Soldier er poet, undervisar, kunstnar og aktivist frå Oglala Lakota-nasjonen i USA. Diktsamlinga hennar Whereas (2017) fekk ei rekke prisar då ho kom ut, blant anna National Book Critics Circle Award for Poetry. I 2022 publiserte Soldier Night Poems and Day Poems som den fyrst deltakaren i eit prosjekt som vart sett i gang av Holt/Smithson Foundation. Denne digitale diktboka baserer seg på omarbeidingar av globale vêrobservasjonar frå World Weather Network Project. Boka er eit poetisk og visuelt verk der Soldier nyttar farge, grafiske element og moglegheita i det digitale formatet til å reflektere over den personlege og kollektive relasjonen til naturen og til klimaendringar. Tekstane er ope tilgjengelege på nettet.

Dikta som er gjendikta til norsk her, er henta frå Whereas, der poeten tek utgangspunkt i den 111. amerikanske kongressen si orsaking til urinnbyggjarane i Nord-Amerika, ein resolusjon som ber namnet «2009 U.S. Congressional Apology to Native Peoples». Den fulle tittelen på dette dokumentet er «S.J.Res.14 – A joint resolution to acknowledge a long history of official depredations and ill-conceived policies by the Federal Government regarding Indian tribes and offer an apology to all Native Peoples on behalf of the United States». Paradoksalt, og typisk, nok vart ingen urfolksrepresentantar inviterte då president Obama signerte resolusjonen 19. desember 2009.

Store delar av resolusjonen består av oppramsingar som byrjar med ordet «whereas» etter skikken for innleiande tekstdelar (recitals) i amerikansk rett. Og det er dette innleiingsordet som har gjeve namn til Soldier si samling. Dei innleiande delane av resolusjonen lyder:

To acknowledge a long history of official depredations and ill-conceived policies by the Federal Government regarding Indian tribes and offer an apology to all Native Peoples on behalf of the United States.

Whereas the ancestors of today’s Native Peoples inhabited the land of the present-day United States since time immemorial and for thousands of years before the arrival of people of European descent;

Whereas for millennia, Native Peoples have honored, protected, and stewarded this land we cherish;

Whereas Native Peoples are spiritual people with a deep and abiding belief in the Creator, and for millennia Native Peoples have maintained a powerful spiritual connection to this land, as evidenced by their customs and legends;

Whereas the arrival of Europeans in North America opened a new chapter in the history of Native Peoples;

Det siste punktet vil lesaren kjenne att i ei av gjendiktingane i dette utvalet.

Soldier jobbar med dette språket for å stille sentrale spørsmål om ansvar overfor ei gruppe, relasjonar mellom menneske og kva ei orsaking i realiteten tyder. Ho nyttar og tilpassar den juridiske forma og lingoen i resolusjonen ved mellom anna å utelate teiknsetting i dikta og å spegle oppsettet og innhaldet i dokumentet. Whereas kan på dette viset lesast i forlenginga av det dokumentarpoetiske straumdraget frå det førre tiåret i USA, der ein mellom anna plasserer bøker av poetar som Maggie Nelson, Claudia Rankine og Mark Nowak.




MEDAN når eg mottek ei orsaking følgjer eg kvar rørsle skuldrane
høge eller luta, hovudet vinkla båe auga vende ned eller rett gjennom
meg, eg lyttar etter knak i ordval eller knokar, kva er det
eg vil? Å kjenne og hugs at å kjenne gjer eg med sansane – eg les
kvar muskel, eg ber krafta i gesten om å røre seg som eit dikt.
Forventning er ei korthogd armkryssing, ein feilande nomen-sak
eg kjeftar på meg sjølv i spegelen for å ha.

Fordi eg lærer av unge poetar. Ei sender meg ferske tekstar flekka
av saltkrystallar ho metaforar til tårar. Eg føler frasane hennar,
«I say» og «Understand me» og «I wonder.»

Ark er gruveliknande plassar, kvite i opninga, svarte i sluka sine.
Ekko.

Om eg formast om av språket, er eg ofte
nedhuka i fotnote eller flammande i tittel.
Kvar i kroppen skal eg byrje;




MEDAN eg i barndommen ikkje ønskte å ta del i dette men ønskte mest av alt å vere ein del. Ein del som saman med andre blei eit heile. Noko men ikkje alt av noko. På lakota heitar det laŋké, ein del eller bit av noko. Lik bekken som sildrar bak huset til tanta mi der Onkel snekra ei bru til ho for å krysse frå breidd til breidd, ikkje langt frå ein graskledd lysning med tre tipiar, ein samlingsplass. Ho held tredagars workshops om tradisjonshandverk, unge folk frå Kyle og Potato Creek kjem ein etter ein ivrige etter å delta. Dei kan seier tante om dei vil sove heime og kome att om morgonen men for det meste blir dei og campar til og med under Sør-Dakota-vintrane. Kjensla av å vere saman. Eg tenkjer på Plains-vindane snødriv frost og lemmane frostskade og når eg glir armane mine inn i ei ullkåpe og grip dørklinka, klar for å våge frostnatta, seier nokon ta vare der ute alltid tenk på snøen som ein ven. Tenker du olmt om han, vil snøen brenne deg. Eg går ut og hugsar at i tusenår har vi kalla oss lakota som tyder ven eller alliert. Dette forholdet til vår neste. Noko men ikkje alt, stadig vår eigen bit av heilskapen;




MEDAN auga mine når kystlinja av «the arrival of Europeans in North America opened a new chapter in the history of Native Peoples». Fordi hos andre hatar eg at dei

ler når dei blir såra skada eller er i fare. Den bitre forteiinga. Dottera mi legg til seg nye vanar frå vener. Ho hadde sprunge, snubla, skrapa knea og handflata mot asfalt.

Dei bar ho inn på kjøkkenet, ho fell berre, ho blør! Djupe raude render
ned armar og bein, flekkar på kvit flis. Eg såg på ansiktet hennar. Eit smil

skaka ho. Ein latter, ein nervøs. Gjer som venane hennar gjer, ho våga ny åtferd, lét
eit glis – eg visste ikkje kva ein kalla det men eg såg det. Slutt, jenta mi. Gjer det vondt, gret.

Nett så. Slepper ho alt ut, ein flaum frå stove til bad. Så renn eit mjukt vatn fram
eg vaskar forsiktig lett på handa rein bomull til omslag. Eg ser på ho eg hugsar,

I vår familie her heime er vi oss sjølve, ekte kjensler. Ver oppriktig. Men eg meiner alvor
når eg seier at eg lo då eg las frasa, «opened a new chapter». Kroppen lystrar ikkje.

Eg skakar. Erkjenninga denne frasa tvinga fram. Dottera mi si skjelving er ikkje ny –
men ein djup vane veldig gamal ho ser på meg;